حسن حسن زاده آملى

448

هزار و يك كلمه (فارسى)

شهيد اول در كتاب صوم لمعه فرمود : « لا اعتبار بالجدول » ، جدول يعنى زيج ، يعنى زيج را اعتبار نكنيد ، مراد اين نيست كه اعتبارى به علم رياضى و هيئت نبايد داشت . بلكه منظورشان اين است كه چون ترتيب ماه‌هاى زيج اينطورى است كه هميشه محرم ، سى روز و صفر 29 روز و . . . يعنى هميشه فرد تمام و زوج ناقص است و جدول روى فرمول خاصى پياده شده است ، نبايد آن را براى تعداد روزهاى ماه ملاك قرار داد ، بلكه بايد از آن ملاك ، ماه خارج را استخراج كرد ، بعضى در بيان اين كلام شهيد نوشته‌اند : جدول يعنى تقويمهايى كه استخراج مىشود و به اينها اعتبارى نيست . اين حضرات كلام شهيد را درك نكرده‌اند . جناب شهيد اول خيلى حساب شده نوشته . چون زيج را به زبان عربى مىگويند : « جدول » و چون ترتيب زيجات به حركت وسطى ، به قاعدهء فرمول استخراجى تنظيم شده كه ماه‌هاى فرد 30 و ماه‌هاى زوج 29 روز و ناقص است ، شهيد فرموده : « لا اعتبار بالجدول » ، نكته‌اش اين است ما به حمد اللّه چند تا زيج اينجا حاضر داريم ، كه اگر باز كنيم مىبينيد كه محرم 30 روز ، صفر 29 روز ، و . . . ، ربيع الأول ، ربيع الثانى ، جمادى الأول ، جمادى الثانى ، رجب ، شعبان ، رمضان ، و چون رمضان در فردهاست ، هميشه تا قيام قيامت در زيجات 30 روز است ؛ زيرا از ماه‌هاى مفرد است و اين مطلب را در حضور جناب امام صادق ( ع ) كه عنوان كردند و گفتند : آقا مبناى جداول طورى هست كه ماه رمضان هميشه 30 روز و تمام است ، امام از اين عمل - اعنى نظم و ترتيب ماهها در جداول زيجات - خوشش آمده كه چه خوب شده كه ماه رمضان 30 روز است و اسم نقص بر سر آن نيامده است . آن آقاى راوى كه عادل و باتقوى و صادق هم بود و آنجا نشسته بود ، متوجه حرف و تمايز اين دو نشده و آمد بيرون و گفته كه بله امام امضا كرده كه ماه رمضان تا قيامت سى روز است . حضرت علّامه شعرانى مىفرمود : اين رواياتى را كه جناب شيخ صدوق در من لا يحضره الفقيه آورده ، روى مبنا و برداشت آن روات عزيزى است كه درست حرف امام را متوجه نشده‌اند و حضرت شيخ طوسى هم از اين جنبهء رياضى وارد